Jak okiełznać natłok informacji z AI: Jak prosta instrukcja pomaga umysłom z ADHD (i całej reszcie)

Znasz to uczucie podczas korzystania ze Sztucznej Inteligencji (AI)? Zadajesz proste pytanie, spodziewając się zwięzłej listy wypunktowanej lub krótkiej instrukcji krok po kroku, a w zamian dostajesz cały wypracowanie. To po prostu sztuczna inteligencja próbuje wylać z siebie masę słów, żeby się nam przypodobać i pokazać, jak dogłębnie potrafi odpowiedzieć. Sęk w tym, że zazwyczaj wcale tego nie potrzebujemy.

Z czasem, gdy korzystasz konsekwentnie z jednego konkretnego narzędzia z włączoną pamięcią i personalizacją, Sztuczna Inteligencja (AI) nauczy się, jak z Tobą rozmawiać. Jednak przy nowych tematach odpowiedzi wciąż bardzo często zamieniają się w niepotrzebną ścianę tekstu.

Po przeczytaniu zaledwie akapitu czy dwóch Twój mózg ma już kolejne pytania, a Ty po prostu nie masz czasu czytać wszystkiego do końca.

Czasami wcale nie oczekujesz od AI podania gotowego rozwiązania na tacy. Zamiast tego – w ramach procesu nauki – chcesz zadawać pytania, analizować odpowiedzi i stopniowo dochodzić do momentu, w którym faktycznie się czegoś z pomocą AI nauczysz, zamiast wyręczać się nią w pracy.

Osoby neuroatypowe, jak i wyjątkowo inteligentne jednostki, nie używają AI po to, by wykonywała za nich całą robotę. Potrzebują jej jako wsparcia w przetwarzaniu ogromnych ilości informacji – tak, aby ułatwić swojemu umysłowi ich uporządkowanie, ustrukturyzowanie i sprawne przyswojenie.

Czasami pojawia się nagła potrzeba przyswojenia czegoś nowego, ale brakuje na to czasu albo odpowiednich warunków. Właśnie wtedy potrzebna jest szybka, konkretna odpowiedź od AI – prosto do celu, przejrzysta i łatwa do wdrożenia…

…po czym AI robi swoje i serwuje wykład o gotowaniu jajek w stylu profesora wyjaśniającego mechanikę kwantową.

Wyobraź sobie, że Twój mózg działa nieco inaczej i nie jest w stanie przetwarzać informacji, gdy są one podane w nieuporządkowany i bezstrukturalny sposób.

To właśnie tutaj umysły z ADHD zaczynają się męczyć. Osoby, które mają na głowie zbyt wiele spraw naraz, odczuwają to dokładnie tak samo.

ADHD to tylko diagnoza albo zestaw zidentyfikowanych cech wpisujących daną osobę w określone ramy definicyjne. Niektóre wysoko funkcjonujące osoby mogą mieć cechy ADHD, ale niekoniecznie wpiszą się we wszystkie kryteria potrzebne do uzyskania formalnej diagnozy. Z drugiej strony, część osób po prostu nie chce się diagnozować ani nie przyklejać sobie łatki związanej ze stygmatyzacją ADHD. Te osoby potrzebują jedynie inaczej przetworzonych informacji. Dzięki temu przechodzą przez życie z sukcesem, nawet nie zastanawiając się nad tym, czy mogą mieć ADHD, czy jakiekolwiek inne zaburzenie.

Wszystko rozbija się o środowisko.

Jeśli środowisko sprzyja danej osobie, może ona rozwijać skrzydła przez całe życie. Sztuczną inteligencję również należy traktować jako jedno ze środowisk. Środowisko AI jest domyślnie projektowane tak, aby dogodzić ogółowi, jednak czasami wymaga dopasowania, by działało na korzyść konkretnej jednostki.

Aby to osiągnąć, musimy przekazać AI odpowiednie instrukcje, wyjaśnienia i wskazówki dotyczące tego, jak działa nasz mózg i jaka forma odpowiedzi będzie dla nas najbardziej pomocna. Problem w tym, że wytyczne te zmieniają się w zależności od zadania, zapytania czy problemu, z którym się zmagamy.

W tym miejscu z pomocą przychodzi społeczność skupiona wokół repozytorium GitHub ayghri/i-have-adhd. Powstał tam pomysł przygotowania zestawu konkretnych instrukcji – napisanych głównie z myślą o Claude Code – które pomagają generować odpowiedzi przyjazne dla osób z ADHD.

Projekt ten daje fundament, który można łatwo zaadaptować i wdrożyć w dowolnym innym narzędziu AI.

Jako osoba korzystająca głównie z Gemini, której nierzadko doskwierała frustracja z powodu generowanych odpowiedzi, postanowiłem wdrożyć te zasady u siebie i sprawdzić, na ile poprawią one moją codzienną interakcję z tym modelem.

Uwaga, spoiler: to naprawdę pomogło!

W Gemini możesz to zrealizować na dwa sposoby:

1. Dodać instrukcje globalnie jako Personalizowany Kontekst w sekcji Twój opis w Gemini
2. Stworzyć dedykowanego Gema

Moje globalne instrukcje

W moich własnych ustawieniach mam już dodanych kilka wytycznych, które wypracowałem na bazie doświadczeń w pracy z tym narzędziem. Oto one:

Make responses in British English (Odpowiadaj w brytyjskiej odmianie języka angielskiego)

Ponieważ Gemini – jak i całe Google – to amerykańska firma, w odpowiedziach pojawia się sporo amerykańskich sformułowań, za którymi nie przepadam. Dla osoby mieszkającej w Wielkiej Brytanii brzmią one po prostu sztucznie i daleko im do tego, jak napisałby to rodzimy użytkownik języka.

I am living in the United Kingdom (England). (Mieszkam w Wielkiej Brytanii / Anglii).

Dodałem tę szczegółową informację o lokalizacji, ponieważ AI ma czasem tendencję do halucynowania i podawania szczegółów, które nijak się mają do mojego miejsca zamieszkania.

I understand Polish. (Rozumiem język polski).

Nawet jeśli domyślnie komunikuję się z AI po angielsku, warto dodać każdy inny język ojczysty, który się rozumie. Pomaga to elastycznie mieszać odpowiedzi, gdy zajdzie taka potrzeba.

Ponieważ język polski potrafi być dla modeli AI znacznie bardziej precyzyjny niż angielski, ilekroć mam problem z wyjaśnieniem jakiegoś skomplikowanego zagadnienia i potrzebuję natywnego zrozumienia tematu, wrzucam polecenie po polsku, aby uzyskać lepszą i bardziej trafną odpowiedź.

When you use — in a sentence, between two words, make sure there is a space before and after, so it is not “wordA—wordB” (with em-dash) but “wordA – wordB” (with en-dash). Do not use em dash at all. (Gdy używasz — w zdaniu między dwoma wyrazami, upewnij się, że przed i po znajduje się spacja, tak aby nie powstał zapis “słowoA—słowoB” (z pauzą), lecz “słowoA – słowoB” (z półpauzą). Nie używaj pauzy wcale).

Jednym ze irytujących wzorców, których wręcz nienawidzę w tekstach generowanych przez AI, jest nadużywanie pauzy (—, em-dash) i łączenie nią słów bez zachowania odstępów. Choć styl ten jest formalnie dopuszczalny i powszechnie stosowany w tak zwanym stylu oksfordzkim, osobiście go nie znoszę. Taki zapis od razu krzyczy na odległość, że tekst został wygenerowany przez sztuczną inteligencję.

Aby wstawić pauzę — (em-dash), trzeba użyć skrótu klawiszowego, takiego jak:

• macOS: Wciśnij ⌥ Option + ⇧ Shift + - (łącznik)
• Windows: Wciśnij ⊞ Win + ⇧ Shift + - (łącznik)

Niewiele osób pamięta o tych kombinacjach. Najczęstszym (i częściowo błędnym) podejściem jest używanie zwykłego łącznika -, ponieważ jest on dostępny bezpośrednio na klawiaturze pod jednym kliknięciem, bez konieczności wciskania dodatkowych klawiszy.

Alternatywą jest półpauza – (en-dash), która na klawiaturze Maca jest wyraźnie widoczna na tym samym klawiszu nad łącznikiem i aktywuje się ją za pomocą klawisza ⌥ Option.

Styl AP (Associated Press) – standardowy format dziennikarski – oraz ogólny styl brytyjski (poza stylem oksfordzkim) stosują spacje wokół tych symboli, co jest znacznie przyjemniejsze dla oka i nie rzuca się tak nienaturalnie w oczy podczas czytania.

Co więcej, ponieważ zapamiętanie wywołania pauzy — (em-dash) bywa uciążliwe, jest ona powszechnie zastępowana znacznie łatwiej dostępną półpauzą – (en-dash).

Właśnie dlatego moja instrukcja wymusza stosowanie półpauzy – (en-dash) ze spacjami po obu stronach i całkowicie zakazuje używania pauzy — (em-dash).

Never use Americanised versions of the English language, unless there is no other alternative. (Nigdy nie używaj amerykańskiej odmiany języka angielskiego, chyba że nie ma żadnej innej alternatywy).

Mimo mojej wcześniejszej instrukcji dotyczącej używania brytyjskiego angielskiego, w odpowiedziach wciąż często pojawiają się słowa w amerykańskiej pisowni – zwłaszcza z literą z zamiast s. Ta instrukcja ma po prostu dodatkowo wzmocnić to preferencję.

Idąc dalej…

Tutaj możesz dodać instrukcje, które sprawią, że wszystkie Twoje rozmowy staną się przyjazne dla umysłu z ADHD.

Więcej o tym, czym dokładnie jest ta instrukcja, napiszę w dalszej części.

Próbowałem już wcześniej takiego podejścia (czyli globalnej instrukcji) z innym promptem i szczerze odradzam takie rozwiązanie – chyba że praca z Gemami (opisanymi poniżej) okaże się dla Ciebie „o jedno kliknięcie za daleko”.

Jakiś czas temu wstawiłem globalny prompt zaprojektowany tak, aby odpowiedzi były maksymalnie bezpośrednie, mniej przesadnie uprzejme i pozbawione zbędnej pogawędki. Celem było sprawienie, by AI brzmiała bardziej jak typowy Polak – co w wielu przypadkach bywa odbierane jako po prostu „opryskliwe”.

Nie przypadło mi to do gustu, być może dlatego, że po latach mieszkania za granicą straciłem cierpliwość do takiego stylu komunikacji. Usunąłem te ustawienia w cholerę i wróciłem do domyślnego podejścia.

Właśnie dlatego, testując tego typu nowości, znacznie lepszym pomysłem jest zaczęcie od stworzenia Gema w Gemini.

Mój Gem

Gemy pozwalają na stworzenie odizolowanego środowiska rozmowy z od góry narzuconymi instrukcjami, dzięki czemu nie musisz się powtarzać i nie ryzykujesz, że wytyczne zgubią się, gdy wątek dyskusji znacznie się rozbuduje.

Tworzenie Gemów jest banalnie proste. Wystarczy kliknąć Gemy w lewym menu i wybrać przycisk Nowy Gem.

Nadaj mu nazwę – na przykład Tryb Skupienia (Focus Mode).

Nie musisz podawać opisu, chyba że naprawdę chcesz. W moim przypadku dodałem poniższą notatkę, aby przypominała mi, do czego ten Gem służy i skąd pochodzi:

Zainspirowany https://github.com/ayghri/i-have-adhd – Gem z zestawem instrukcji upraszczających tryb odpowiedzi i zapobiegających przytłoczeniu.

W kolejnym kroku przeszedłem do pola Instrukcja (o tym za chwilę), a w sekcji Wiedza (opcjonalnie) kliknąłem przycisk +, wybrałem opcję Zaimportuj kod i wkleiłem link do repozytorium https://github.com/ayghri/i-have-adhd.

Gdy wszystko jest gotowe, wystarczy kliknąć przycisk Zapisz.

Instrukcja

W repozytorium ayghri/i-have-adhd, w folderze skills, znajdziesz plik SKILL.md.

Otwórz SKILL.md w formacie RAW i skopiuj całą jego zawartość znajdującą się po nagłówku # i-have-adhd wprost do pola Instrukcje w swoim Gemie.

Twój Gem jest już gotowy do pracy.

Pamiętaj, że to repozytorium będzie ewoluować, a plik SKILL.md z czasem zyska nowe funkcje. Po utworzeniu Gema możesz go w każdej chwili edytować i zaktualizować instrukcje dokładnie w ten sam sposób, w jaki go stworzyłeś. Polecam od czasu do czasu do niego zajrzeć – albo zaobserwować repozytorium na GitHubie i oceniać, czy wprowadzane zmiany są na tyle istotne, by warto było je wdrożyć u siebie.

Teraz wystarczy, że wybierzesz nowo utworzonego Gema Focus Mode z menu i rozpoczniesz czat. Różnicę poczujesz natychmiast.

Użytkowanie

Po kilku dniach testów muszę przyznać, że to rozwiązanie jest naprawdę przydatne i świetnie spełnia swoje zadanie. Jednak – jak wspominałem wcześniej – taka forma odpowiedzi nie sprawdzi się przy wszystkich moich potrzebach i zadaniach. Korzystanie z tego w ramach Gema – i sięganie po niego wtedy, gdy muszę coś szybko zrozumieć albo pogrzebać nad czymś bez marnowania czasu na zbędne gadki – okazuje się niezwykle pomocne w konkretnych sytuacjach.

Niektórym spodoba się to na tyle, że zrobią z tego swoje domyślne ustawienie poprzez dodanie globalnej instrukcji, inni zaś wolą sięgać po to tylko od święta.

Wypróbuj i oceń sam.

Podsumowanie

Koniec końców to narzędzia AI powinny dostosowywać się do tego, jak działają nasze umysły – a nie zmuszać nas do dopasowywania się do nich. Niezależnie od tego, czy masz ADHD, zmagasz się z dużym obciążeniem poznawczym, czy po prostu cenisz zwięzłą i bezpośrednią komunikację, odpowiednie skonfigurowanie środowiska AI może zmienić je z przytłaczającej ściany tekstu w naprawdę pomocnego asystenta.

Podziękowania i źródło: Wielkie dzięki dla twórców repozytorium GitHub ayghri/i-have-adhd za stworzenie i udostępnienie tych promptów przyjaznych dla osób z ADHD.